Miejscowości i parafie -> Słupia, Sapowice i Jeziorki

 

 

 

SŁUPIA. W 1140 r. Elżbieta, pierwsza żona Mieszka Starego, nadała Słupię klasztorowi lubińskiemu. W 1383 r, Stefan, biskup chełmski zawiadamia, że Jakub sprzedał sołectwo w Słupi Piotrowi Czarnemu z Szewiec. Mniej więcej w tym czasie przeszła Słupia w ręce biskupów poznańskich. W 1575 r. wieś została nadana przez bp Adama Konarskiego jezuitom poznańskim. Po zniesieniu zakonu wieś nabył w 1781 r. Michał Małachowski, pułkownik wojsk polskich. Później właścicielami byli Bieliccy i Sulerzyccy. W XIX w. Słupia była jednym z folwarków, należących do Jeziorek.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                  Autor filmu:Stanisław Molenda

 

 

 

SAPOWICE należały w 1580 r. do Jana Strykowskiego. Znajduje się tam eklektyczny pałac z 2 poł. XIX w. z oficyną z 1910 roku. Bardzo malowniczo położony, składa się z parterowej części głównej z dwoma piętrowymi skrzydłami po bokach. Skrzydła zwieńczone są tympanonami. W obu elewacjach tarasy. Bardzo ładnie utrzymany park krajobrazowy o powierzchni około 5 hektarów, z 1 poł. XIX w. z aleją grabową, położony tuż nad brzegiem Jeziora Strykowskiego. Całość otoczona murem z bramą wjazdową z 2 poł. XIX w., przy której znajduje się oficyna z końca XIX w. W obrębie zabudowań folwarcznych m.in. stajnia, powozownia i spichlerz z 1885 r. oraz kuźnia, krochmalnia i stelmacharnia z ok. 1900 r. Specjalnością wsi był również tucz bydła. Przy bramie pałacowej figura św. Wawrzyńca, a przy drodze do Strykowa barokowo-ludowa figura św. Jana Nepomucena. W XIV wieku Sapowice były własnością Trzebawskich. Od 1475 roku do XVII wieku własność Strykowskich. Później kolejno Sapowice należały do Gałęskich, Mieszkowskich, w XVIII wieku do Skaławskich, a w XIX - do Chełkowskich. Około 1878 roku wieś była własnością Carla Eberta, a w XX wieku, aż do 1945 roku - Tiedemannów. Obecnie w dworze mieści się Dom Pracy Twórczej Biblioteki im. Raczyńskich w Poznaniu.

 

JEZIORKI. Pierwsza wzmianka pisemna o Jeziorkach pochodzi z 1387 r. W 1400 r. dziedzicem wsi był Jan Łącki.

W XVI w. wioska należała do rodziny Jeziorkowskich, którzy tu prawdopodobnie mieli swe gniazdo rodowe. Od 1592 roku, przez prawie 200 lat, dobra jezioreckie wraz z innymi okolicznymi wioskami stały się własnością zakonu jezuitów. Zarządca tych dóbr, kapłan - zakonnik miał swą rezydencję właśnie w Jeziorkach. Jezuici wybudowali we wsi, prawdopodobnie na terenie obecnego parku, kaplicę pod wezwaniem świętego Izydora - rolnika. Została ona zaznaczona na bardzo dokładnej mapie pruskiego kartografa i architekta, Davida von Gilly’ego, z lat 1802-1803 (patrz: zakładka MAPY). Niestety ślad po kaplicy zaginął po 1862 r., pozostała jedynie wzmianka w dokumencie oraz obraz przedstawiający patrona w kościele parafialnym w Słupi. Rok po kasacie zakonu, w 1774 r. Jeziorki nabył Józef Radoliński herbu Nałęcz, chorąży i podkomorzy wschowski, zmarły w 1781 r. Dwa lata po jego śmierci właścicielem wsi stał się Michał Małachowski, pułkownik wojsk koronnych, również pieczętujący się herbem Nałęcz. Po jego śmierci w 1787 r. majątkiem zarządzała żona, Katarzyna z Mańkowskich. Spadkobierca tej rodziny, Maciej Małachowski, gospodarzył wraz z żoną Rozalią z Trzcińskich do roku 1820, kiedy to zmarł na paraliż w wieku 70 lat. Bezdzietna wdowa po Macieju Małachowskim - Rozalia, wyszła ponownie za mąż za 41-letniego wdowca Józefa Sulerzyckiego, ojca pięciorga dzieci. Ponieważ byli dość blisko ze sobą spokrewnieni, musieli ubiegać się o dyspensę papieską i dopiero po jej uzyskaniu zawarli 21 IV 1821 r. związek małżeński.

W XIX w. wieś była własnością Moszczeńskich, a następnie niemieckiego małżeństwa - Severina Dütschke i Elisabeth z d. Euen. W 1881 r. Heinrich von Tiedemann, jeden z twórców Hakaty, nabył Jeziorki (odtąd nazywane Seeheim) wraz z folwarkami w Piekarach i Trzcielinie. Za rządów Tiedemanna znajdowała się tu cegielnia i gorzelnia, ogromne stajnie i obory z dużą ilością koni, krów i owiec. Opodal znajdowały się kuźnie i warsztaty ślusarzy, a także mleczarnia oraz murowane z czerwonej cegły, praktycznie urządzone dwupiętrowe czworaki dla robotników z majątku (przy dzisiejszej ulicy Pocztowej). Dla sprowadzonych do swojego majątku Niemców zbudował w latach 1896-97 kaplicę ewangelicką. Jest to budowla w stylu romańskim z domieszką gotyku, murowana, z czerwonej cegły, na fundamencie z kamienia łamanego. Poświęcenie kaplicy nastąpiło w 1897 r.

W okresie międzywojennym Jeziorki należały do Stefana Dąbrowskiego herbu Rawicz. Pałac o prostej klasycystycznej formie został zbudowany w końcu XIX w. dla Heinricha von Tiedemanna, a przebudowany ok. 1920 r. dla Stefana Dąbrowskiego. Budynek na planie prostokąta, piętrowy, nakryty czterospadowym dachem. W części środkowej dwupiętrowy ryzalit, w którym od strony ogrodowej zlokalizowano główne wejście. Przy pałacu zachowane trzy oficyny, jedna z nich to prawdopodobnie stary dworek. Park krajobrazowy o pow. 12,6 ha, założony w XVIII-XIX w., przekształcony pod koniec XIX w. oraz ok. 1920 r. Po wschodniej stronie pałacu zachowane elementy ogrodu włosko-francuskiego: kamienne schodki, taras, sadzawka, pergola otoczona szpalerem żywotników. W parku krajobrazowym dwa stawy połączone kanałem, na którym kamienny mostek, kopiec z figurą Matki Boskiej i grupa głazów narzutowych. Pałac zadbany, mieści dziś szkołę podstawową oraz Bibliotekę Miasta i Gminy Stęszew.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

źródła:

 

1. Józef Łukaszewicz Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej T. 1, Poznań, nakładem księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1858

2. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”  T. 1-15, Warszawa : nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914

3. E Callier „Powiat poznański pod względem dziejowym z zastosowaniem do topografii współczesnej  nakładem Dziennika Poznańskiego, Poznań, 1887

4. Serwis informacyjny Urzędu Miasta Stęszew  www.steszew.pl

5. Wielkopolscy Księża od XVIII do XX wieku - projekt Wielkopolskiego Towarzystwa Genealogicznego „Gniazdo”

6. Teki Dworzaczka - Biblioteka Kórnicka PAN

7. Jan Deresiewicz „Materiały do dziejów chłopa wielkopolskiego w drugiej połowie XVIII wieku”, tom 1, str. 124-131, Ossolineum, Wrocław 1956

8. Strona parafii pw. Wszystkich Świętych w Słupi

W 1298 r. istniał już w Słupi kościół pw. św. Mikołaja. Jego wyświęcenie odbyło się w 1399 r. pod wezwaniem Wszystkich Świętych. Przed rokiem 1463 w skład parafii słupskiej wchodziły Tomice, które później wraz z Mirosławkami stworzyły odrębną parafię. W 1540 r. zostało powiększone uposażenie kościoła, jako zadośćuczynienie za utratę Tomic. Przy kościele stał szpital dla ubogich. W miejsce starego, między rokiem 1700 a 1730 jezuici wystawili nowy kościół, również drewniany. W 1849 r. postawiono kościół murowany. Jeden z właścicieli wsi, Maciej Małachowski, potomek Michała, został pochowany w podziemiach świątyni. Ozdobna płyta z piaskowca poświęcona jego pamięci znajduje się dziś na wewnętrznej ścianie lewej nawy bocznej.

Heinrich von Tiedemann - właściciel Jeziorek i okolicznych wsi, mimo wyznania protestanckiego, jak każe tradycja był również kolatorem katolickiego kościoła parafialnego w Słupi. Jego stosunki z ówczesnymi proboszczami, polskimi patriotami, nie układały się najlepiej. Ks. Wojciech Andersz (proboszcz w latach 1889-97) był zmuszony opuścić parafię, mimo protestów wiernych. Nie udało mu się, mimo starań, uzyskać zgody kolatora na rozbudowę świątyni. Kolejny proboszcz (w latach 1898-1921), ks. Stefan Jankiewicz, aby ją uzyskać musiał interweniować u najwyższych pruskich władz. W końcu Tiedemann wspomógł finansowo kościół: świątynia została rozbudowana (1912 r.), a nawet otrzymała ufundowane przez niego organy, wykonane w 1917 roku przez niemiecką firmę Schlag & Sohne ze Świdnicy.

Copyright © 2009-2017 by Liliana Molenda

Powrót do góry

Projekt i realizacja: Liliana Molenda

Kliknij, by otworzyć fotogalerię
Słupia
Kliknij, by otworzyć fotogalerię
Kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych w Słupi
Jeziorki i okolice-stara mapa niemiecka

Mapa

Junikowo, Rudnicze, Plewiska…  |  Modrze, Strykowo, Stęszew, Dębno  |  Słupia, Sapowice i Jeziorki  |  Pakość

Pałac w Jeziorkach około 1904 r.

Kościół ewangelicki w Jeziorkach około 1904 r.