Miejscowości i parafie -> Pakość

 

 

PAKOŚĆ. To niewielkie, kujawskie miasteczko ma burzliwą i bogatą historię. Od wieków położone było w newralgicznym miejscu: na pograniczu różnych wpływów politycznych i narodowościowych. Nie szczędziły go żadne burze dziejowe, odciskając swoje piętno na wizerunku miasta.

Nazwa Pakość prawdopodobnie pochodzi od założyciela Pakosza lub Pakosława, należącego do rycerskiego rodu Awdańców. Ród ten był właścicielem Pakości w I połowie XIII wieku. Pakość pierwotnie położona była na wyspie na Noteci. Na przełomie XII i XIII w. pojawia się tu gród, stanowiący zapewne siedzibę urzędnika książęcego. Po drugiej stronie brodu leżała druga, dużo mniejsza wyspa. W 1243 r. Pakość jest własnością księcia wielkopolskiego Przemysła I, a później jego brata Bolesława Pobożnego. W 1259 r. Pakość najechał Kazimierz kujawski z pomocą Pomorzan i założył tu gród obronny (na mniejszej wyspie). Niebawem jednak Pakość powróciła do Wielkopolski. Książę Przemysł II w 1282 r. nadał zamek dwóm braciom z pomorskiego rodu Wyszeliczów: wojewodzie ze Świecia, Przybysławowi, i kasztelanowi świeckiemu Pawłowi. Pakość przeszła więc z rąk książęcych w rycerskie (prywatne). Około 1325 r. właścicielem Pakości staje się Bogumił z kujawskiego rodu Leszczyców. Na początku XIV wieku jeden z Leszczyców, Wojciech z Kościelca, wojewoda inowrocławski, okrył się sławą podczas obrony grodu przed Krzyżakami w 1332 r. Poddał się wtedy Inowrocław i Gniewkowo, ale Pakość zdołała się obronić. Syn Wojciecha, również Wojciech, dziedziczył Pakość i okoliczne dobra wspólnie ze swoim współrodowcem Hektorem, podczaszym brzesko-kujawskim. Za ich to rządów, 9 lutego 1359 r., król Kazimierz Wielki nadaje Pakości prawa miejskie na prawie magdeburskim. Od tego czasu urządzano tu w każdy poniedziałek targ, a od 1519 r. król Zygmunt I na prośbę dziedzica Pakości, Krotowskiego, zezwolił na urządzanie trzech jarmarków w roku. Prawdopodobnie wtedy też został zbudowany zamek, który powstał na miejscu starszego grodu i był strażnicą brodu na Noteci. Pakość jest najwcześniejszą znaną lokacją miejską w dobrach prywatnych (rycerskich) na Kujawach.

W 1450 r. powstała w Pakości słynna szkoła łacińska, założona przez Wojciecha Krotowskiego, kasztelana śremskiego. W 1453 r. stała się ona właścicielką nowego budynku szkolnego, usytuowanego w okolicy dzisiejszego gimnazjum. W 1787 r. otrzymała zgodę na prowadzenie jej przez ojców Reformatów. Poprzedni budynek szkolny jest zrujnowany, więc szkoła znajduje z początku pomieszczenia w budynkach klasztornych, a pod koniec XVIII wieku otrzymuje osobny, piętrowy gmach. Była ona rodzajem gimnazjum, liczyła wtedy nawet 250 uczniów, a głównym przedmiotem była łacina. Uczono tylko w tym języku, a po polsku wolno było rozmawiać tylko podczas przerw.

W okresie Księstwa Warszawskiego zamieniono ją na szkołę wydziałową z nadobowiązkowym językiem łacińskim.

 

 

Copyright © 2009-2017 by Liliana Molenda

Powrót do góry

Projekt i realizacja: Liliana Molenda

Dlatego też nie jest pozbawiona cech prawdopodobieństwa anegdota o cesarzu Napoleonie, który, przejeżdżając przez Pakość (co rzeczywiście miało miejsce w 1812 r., podczas wyprawy na Rosję), miał wyrazić zdumienie, że mieszczanie pakoscy porozumiewają się z nim w języku łacińskim.

Około 1816 r. szkoła została zlikwidowana przez Prusaków. W 1824 r. powstaje jednak katolicka szkoła ludowa, w której wykładają dwaj ostatni reformaci z dawnej szkoły łacińskiej.

W średniowieczu w granice miasta wchodziły: stara Pakość, Pakoska Wieś oraz przedmieścia: Rybitwy i św. Jakuba. Pod koniec XVI wieku na środku pakoskiego rynku stał ratusz drewniany, otoczony kramami. Przed ratuszem stał pręgierz, a obok łaźnia.

Za miastem postawiona została szubienica, na której tracono skazańców.

Rynek i ulice były niebrukowane, domy mieszczan drewniane, kryte strzechami. Wszystkie budynki były z drewna - stąd tak łatwo wybuchały pożary.

Przy domach leżały kładki z desek, które służyły za chodniki w razie błota po deszczu. Na Noteci działały dwa młyny wodne, a w mieście istniały browary. Rzeka otaczała wtedy miasto trzema odnogami. Wraz z początkiem XVII w. Pakość przechodzi w ręce Działyńskich. Podczas potopu szwedzkiego (1655-1660) Pakość wiele ucierpiała: została doszczętnie spustoszona przez przeciągające wojska szwedzkie. W 1684 r. miasto nawiedził wielki pożar: spłonęło 55 domów, ratusz i probostwo wraz z księgami. Wkrótce przystąpiono do odbudowy miasta. Niestety, w XVIII wieku Pakość znów mocno podupadła wskutek zawieruch wojennych i chorób. W 1708 r. miasto nawiedziła wielka epidemia cholery, a w 1762 ponowny pożar. Nie oszczędziły również pakoskich mieszczan przemarsze wojsk szwedzkich, saskich i rosyjskich.

Dnia 19 marca 1769 r. rozegrała się na ulicach miasta krwawa potyczka między konfederatami barskimi a Moskalami (Kozakami), padło wtedy 97 Polaków.

Dziś przy jednej z kaplic kalwaryjskich p.w. Wniebowstąpienia znajduje się wspólna mogiła konfederatów barskich wtedy poległych. W 1772 r., w wyniku I rozbioru Polski, wkraczają do Pakości Prusacy. W 1815 r. powstaje tu pierwsza poczta.

Od schyłku XIX wieku Pakość przeżywa intensywny rozwój. W 1888 r. Pakość została włączona do wybudowanej przez Prusaków linii kolejowej z Rogoźna przez Wągrowiec do Inowrocławia. Wybudowany został wtedy pakoski dworzec kolejowy.

W 1880 r. uruchomiona została na terenie majątku Jerzyce cukrownia pakoska o nazwie UNION (a później PAKOŚĆ), od 1920 r. będąca filią pobliskiej cukrowni w Janikowie.

Jej założycielami byli głównie wielcy właściciele ziemscy, w większości Niemcy, a z Polaków - Brzeski, ówczesny właściciel wsi Cieślin.

W pierwszych latach po podjęciu swej działalności cukrownia bardzo dobrze się rozwijała. Począwszy od 1883-85 r., kiedy to w okolicy otwarto jeszcze jedną cukrownię w Tucznie (istniały już cukrownie w Janikowie i Mątwach), jej przerób uległ znacznemu obniżeniu. W związku z tym pakoska cukrownia została w 1892 r. przebudowana i zmodernizowana, a jej zdolność produkcyjna znacznie wzrosła. Rok 1894 był rekordowy. Podobnie korzystne rezultaty osiągnięto w latach 1899/1900. Znaczną część osiąganych zysków cukrownia w Pakości przeznaczała na inwestycje niezbędne dla utrzymania zakładu w odpowiedniej sprawności technicznej, co było konieczne zarówno ze względu na silną konkurencję, jak i dobrą koniunkturę na cukier. W okresie kampanii zatrudnienie w fabryce dochodziło do kilkuset osób. Cukrownię zamknięto ostatecznie w 1940 r., choć już od 1931 r. była nieczynna. W czasie okupacji Niemcy umieścili tu roszarnię lnu (niem. Bastfaserfabrik), działającą również po wojnie, a dziś już nieistniejącą.

W 1882 r. powstała śluza na Noteci. W 1907 r. w Pakości zbudowano obecny ratusz, od 1904 r. istniała gazownia i rzeźnia, różne przedsiębiorstwa handlowe i przemysłowe, garbarnie, dwa tartaki, młyn motorowy, od 1893 r. Bank Ludowy, od 1896 r. Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Od 1901 r. istniała łaźnia, od 1911 - chłodnia i kanalizacja. W okolicy słynęło ogrodnictwo pakoskie, w tym uprawa warzyw. Obok figury Jana Nepomucena było targowisko miejskie, a niedaleko za nim budynek straży pożarnej, początkowo drewniany, potem murowany.

W 1900 r. mieszkało tu 2422 katolików, 406 protestantów i 132 Żydów. W 1904 r.: 2735 katolików, 395 protestantów i 107 Żydów.

W latach 1918-19 roku mieszkańcy Pakości zapisali chlubną kartę w dziejach powstania wielkopolskiego, walcząc z Niemcami. Za mostem na Noteci, przed kościołem św. Bonawentury, stoi pomnik z orłem zrywającym łańcuchy, upamiętniający wymarsz w dniu 5.01.1919 roku powstańców do Inowrocławia pod wodzą nauczyciela Władysława Poczekaja.

W dniach 7-8 lutego 2009 r. Pakość obchodziła 650-lecie otrzymania praw miejskich.

 

ŚWIĄTYNIE PAKOSKIE. O pierwszym w Pakości kościele pod wezwaniem św. Jakuba, postawionym za miastem, przy drodze ludkowskiej, dowiadujemy się z dokumentu z 1250 r. Zbudowany został w okolicach miejsca, gdzie stała niegdyś figura św. Jakuba (miejsce zwane do dziś przez pakościan „figurą”). Dzisiejsze Gimnazjum im. Ewarysta Estkowskiego stoi na jego dawnym cmentarzu.

Na początku XV w. mieszczanie fundują przy rynku drewniany kościół Nawiedzenia Matki Boskiej, chociaż kościół św. Jakuba ciągle uważany jest za parafialny. Był on drewniany, kryty dachówką. Nowy kościół, mimo, że filialny, ma tymczasowe prawa parafialne (w związku ze stopniowym upadkiem świątyni św. Jakuba). Zostaje on postawiony w miejscu, gdzie dziś mieści się ratusz. Przed ratuszem stała jeszcze w okresie międzywojennym kapliczka Matki Boskiej, jedna z pozostałości nieistniejącej już świątyni. Obok świątyni położony był cmentarz, którego resztki są widoczne jeszcze na początku XX wieku (na miejscu dzisiejszego budynku USC). W 1564 r. oba kościoły zostają przejęte przez braci czeskich (husytów). Pakość stała się wtedy silnym i ciekawym (książki husyckie w języku polskim) ośrodkiem husyckim. W mieście słyszy się o tym zgromadzeniu już od 1441 r., kiedy to jego ukrytymi zwolennikami stała się rodzina dziedzica, mieszczaństwo, a nawet sam pleban. Duszą husytów był nauczyciel pakoski, Stanisław. Tajne nabożeństwa zgromadzenia odbywały się na zamku. Między 1547 a 1553 r. dziedzic Erazm z Kościelca Krotowski staje się jawnym husytą. W okresie tym katolicy, pozbawieni swoich kościołów, odprawiali msze w kaplicy św. Ducha na przedmieściu, wzniesionej niedaleko drogi radłowskiej prawdopodobnie właśnie wtedy (XV w.). Mieściła się ona prawdopodobnie na dzisiejszej ul. Św. Jana, w okolicy miejsca, gdzie jeszcze w okresie międzywojennym stała figura św. Jan Nepomucena. Przy kaplicy stał szpital, którego początki sięgają 1521 r. Oba budynki były drewniane. Kaplica spłonęła między 1712 a 1727 r., a szpital był zrujnowany. W 1728 r. mieszczanie postawili na miejscu kaplicy figurę Męki Pańskiej. Szpitale w tym okresie spełniały inną funkcję, niż dzisiaj: zamieszkiwali w nim ludzie ubodzy, nie posiadający środków do życia, być może przebywali tam niekiedy chorzy. W 1590 r. przyjeżdża do miasta sławny kaznodzieja husycki, Krzysztof Muzoniusz, syn Jakuba, mieszczanina z Łobżenicy i absolwent uniwersytetu w Wittenberdze. Nie udaje mu się uratować upadającej sekty husyckiej : w 1598 r. kościoły zostają z powrotem oddane katolikom.

Na postawie wizytacji z 1639 r. dowiadujemy się, że kościół Matki Boskiej miał bardzo bogaty skarbiec, który doszczętnie ograbili Szwedzi podczas potopu. Po pożarze z 1684 r. kościół mocno ucierpiał, jednak wkrótce odbudowano go i powiększono. Został poświęcony w 1698 r. tym razem pod wezwaniem Zwiastowania Matki Boskiej i stał się kościołem parafialnym. W czasie odbudowy zmieniono konstrukcję ścian na ryglową (mur pruski). Pierwotnie były nim cztery ołtarze, teraz pozostały trzy. W ołtarzu głównym znajdował się obraz przedstawiający scenę Zwiastowania. Wnętrze wyposażono bogato, a nad ołtarzami czuwały cechy szewców, płócienników, kuśnierzy, piwowarów i kołodziejów.

Tymczasem stary kościół św. Jakuba tak dalece zniszczał, że w 1727 r. bydło pasło się na jego cmentarzu, a kościółek stał bez drzwi i okien. Do 1766 r. zapadł się ostatecznie.

Po objęciu władzy przez Prusaków, w 1787 r. mocno podupadły kościół Matki Boskiej ulega rozbiórce. Od 1796 r. rozpoczęto budowę nowego kościoła parafialnego na jego fundamentach. Kiedy na wiosnę 1797 r. mury były już pod dachem, wybuchł znów pożar, który zamienił połowę miasta w gruzy. Musiano przerwać budowę kościoła, a ratować pogorzelców. Kościoła nie wykończono już nigdy, zniszczone zaś mury uległy rozbiórce w 1826 r.

Oprócz Polaków, w Pakości mieszkali również od lat 70-tych XVIII w. luteranie (przeważnie Niemcy). Początkowo modlili się w kościele ewangelickim w Inowrocławiu, a w 1856 r. otrzymali królewskie zezwolenie na organizację własnej gminy kościelnej. W tym celu zakupiono część gruntu targowiska miejskiego. 15 października 1866 r. zakończyła się tam budowa kościoła ewangelickiego, która kosztowała tę gminę wyznaniową ok. 9000 marek. Również w 1866 r. miasto oddało mieszkańcom Pakości budynek nowocześnie wyposażonego szpitala publicznego, zbudowany w miejscu, gdzie stał niegdyś dawny szpital św. Ducha. Pracowały tam siostry z zakonu Joanitów. Po II wojnie światowej kościół oraz szpital przestały pełnić swoje funkcje.

W połowie lat 50-tych XX wieku usunięto zwieńczenie wieży kościoła ewangelickiego nietypową metodą - za pomocą traktora i łańcuchów. Budynek przeznaczono najpierw na kino, potem Dom Kultury. Szpital zamieniono na dom mieszkalny.

Żydzi mieszkali w Pakości od ok. 1359 r. W XVI w. na pewno istniały w Pakości: bożnica, cmentarz i szkoła żydowska. W czasie potopu szwedzkiego w kwietniu 1656 r. dokonano tu pogromu. Skutek był taki, że do końca Rzeczypospolitej w Pakości nie osiedlił się żaden Żyd. Ponownie zamieszkali w Pakości od 1821 r. W 1834 r. Żydzi otrzymali zezwolenie na zorganizowanie własnej gminy. Powstała wtedy synagoga z szachulca (muru pruskiego). Później gmina żydowska zbudowała własnym sumptem nową, murowaną świątynię (przy dzisiejszej ul. Żabiej), oddaną wiernym 17 sierpnia 1904 r. Cmentarz żydowski znajdował się przy ul. Garbuzy (dziś: ul. Mogileńska), obecnie nie ma po nim śladu.

W okresie międzywojennym liczba Żydów spadła do 25 osób w wyniku ich emigracji do większych miast niemieckich lub innych krajów. W czasie II wojny światowej synagoga została zburzona.

Rynek

Dworzec kolejowy

Kościół na Kalwarii

Pakość i okolice-mapa polska 1934

Mapa

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

źródła:

 

1. Stanisław Waszak Przewodnik po Inowrocławiu i Kujawach: (Kruszwica, Strzelno, Pakość)” nakładem Zbigniewa Knasta w Inowrocławiu , Inowrocław, 1933

2. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”  T. 1-15, Warszawa : nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914

3. Karol Kopeć „Ilustrowany przewodnik po Inowrocławiu i Kujawach : (Kruszwica - Strzelno - Trzemeszno - Mogilno - Pakość)” Polskie Towarzystwo Krajoznawcze Oddziału Kujaw Zachodnich, Inowrocław, 1933

4. Strona internetowa o kompanii pakoskiej w czasie powstania wielkopolskiego

5. Strona internetowa Urzędu Miejskiego w Pakości

6. „Studia z dziejów ziemi mogileńskiej” pod red. Czesława Łuczaka, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, seria Historia nr 76, Poznań, 1978

7. Oskar Lange „Lokacja miast Wielkopolski właściwej; na prawie niemieckim w wiekach średnich (z mapą)” Pamiętnik historyczno-prawny, Lwów, 1925

8. A. Warschauer Geschichte der Stadt Pakosch, Verlag der Historischen Geschellschaft fuer die Provinz Posen, Poznań, 1905

9. „Spis cukrowni Rzeczypospolitej Polskiej; Liste des Fabriques de Sucre de la Republique Polonaise; Sugar Factories in Poland”  wydanie „Gazety Cukrowniczej”, Warszawa, 1926

10. Księga adresowa miasta Inowrocław oraz powiatów: inowrocławskiego i strzeleńskiego (z miastami: Gniewkowo, Kruszwica, Strzelno, Mogilno i Pakość 1903 r.

11. Miejski portal internetowy www.inowroclaw.info.pl

12. Strona Fundacji Kalwaria Pakoska: www.kalwariapakoska.pl

13. Marian Gumowski „Pieczęcie i herby miast wielkopolskich” Drukarnia Państwowa w Poznaniu, Poznań, 1932

14. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe „Dzieje Pakości” PWN, Warszawa-Poznań 1978

15. Ks. Karol Kiełczewski „Z przeszłości Pakości: na uczczenie trzechsetletniej rocznicy założenia Kalwarji, 1628-1928” nakł. Kasy Kalwaryjskiej, Pakość 1928

 

KALWARIA PAKOSKA. W 1616 r. proboszczem pakoskim zostaje twórca słynnej Kalwarii Pakoskiej, ks. Wojciech Kęsicki. W zamiarach, dotyczących powstania kalwarii poparł go ówczesny dziedzic Pakości, Michał Działyński, który przeznaczył na ten cel odpowiednie grunty. Najpierw ustawiono krzyże w miejscach późniejszych kaplic.

Pierwsza droga krzyżowa odbyła się w 1628 r. W związku z powstawaniem kalwarii ks. Kęsicki czyni zabiegi u władzy duchownej, aby osiedlić w Pakości jeden z zakonów, który miałby nad nią pieczę.

 W 1631 r. przybywają do miasta  OO. Reformaci, którzy wyodrębnili się, podobnie jak bernardyni z zakonu franciszkańskiego. Arcybiskup gnieźnieński Jan Wężyk dokonuje erygacji Kalwarii. Budowę kaplic rozpoczął ks. Kęsicki jeszcze przed swoją śmiercią (w 1647 r.), jednak niektóre z nich zniszczały podczas potopu szwedzkiego. Budowę wznowiono staraniem Zygmunta Działyńskiego ok. 1654 r. Z końcem XVII wieku z pomocą przychodzą inni fundatorzy. Dzięki ofiarności Marcina Umińskiego, podchorążego bydgoskiego, stanęły dwie kaplice oraz kościół kalwaryjski, konsekrowany w 1691 r. pod wezwaniem Ukrzyżowanego Zbawiciela i Matki Boskiej Bolesnej. W świątyni tej znajduje się krzyż z umierającym Chrystusem, czczony przez wiernych jako cudowny. W 1975 r. kościół ten stał się drugim kościołem parafialnym w Pakości.

Ostatecznie Kalwaria Pakoska otrzymała 25 kaplic (w tym kościół kalwaryjski): 6 po prawej, a 19 po lewej stronie Noteci.

W 1931 r. opiekę nad kalwarią objęli na nowo, po prawie stuletniej przerwie, OO. Franciszkanie-Reformaci. W 1925 r. została gruntownie odnowiona dla uczczenia 300-letnej rocznicy jej założenia.

 

 

 

 

 

Autor filmów: Stanisław Molenda

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zrujnowane zamczysko pakoskie zostaje podarowane reformatom wkrótce po ich przybyciu do Pakości oraz w 1636 r. przebudowane na klasztor i kościół klasztorny. Jego konsekracja odbyła się w 1637 r. pod wezwaniem św. Bonawentury, a dokonana została przez sufragana gnieźnieńskiego Andrzeja Gębickiego. Budowa świątyni odbywa się dzięki pomocy finansowej Ludmiły Niemojewskiej.

W 1837 r. Prusacy rozwiązują zakon OO. Reformatów, a zabudowania klasztorne przejmuje gmina katolicka. Kościół klasztorny pw. św. Bonawenury staje się odtąd parafialnym.

Pierwotnie były tu dwa ołtarze. Obecne rozmiary kościoła pochodzą z lat 1763-69, kiedy to przebudowano go w stylu barokowym i powiększono, dzięki funduszom Anny z Radomickich Działyńskiej, wojewodziny kaliskiej i Augusta Działyńskiego. Przedłużono wtedy świątynię i podniesiono ściany.

Dziś fasada frontowa posiada skromne cechy stylu renesansowego, a w świątyni znajdują się trzy ołtarze.

Na szczególną uwagę zasługuje drogocenny obraz: „Adoracja Królowej Niebios”, ofiarowany przez Ludmiłę Niemojewską. Wykonał go w 1648 r. Bartłomiej Strobel, nadworny malarz króla Władysława IV.

W ołtarzu bocznym prawym (bliżej nawy), w centrum znajduje się św. Antoni, na zasuwie św. Walenty, w zwieńczeniu św. Klara; a w ołtarzu bocznym prawym (bliżej ołtarza), w polu środkowym znajduje się Stygmatyzacja św. Franciszka, w zwieńczeniu św. Piotr z Alkantary. W prezbiterium jest też fotel późnorenesansowy z pierwszej połowy XVII wieku z herbem Nałęcz. W kaplicy Matki Boskiej Pakoskiej, która wzniesiona została w 1680 r. z wykorzystaniem gotyckich murów dawnej wieży zamkowej z drugiej połowy XIV wieku znajduje się m.in. renesansowo - barokowa krata z połowy XVII wieku, z malowanym medalionem, z wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem w glorii (w wejściu). Interesujące są też obrazki ze scenami z życia Maryi, które zobaczyć można w ościeżach i podłuczu arkady a przede wszystkim ołtarz klasycystyczny z końca XVIII wieku. W polu środkowym znajduje się rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z I połowy XVII wieku. W zwieńczeniu umieszczony został obraz świętej Katarzyny.

Wnętrze kościoła pochodzi z XVIII wieku i utrzymane jest w stylu rokokowym. Bardzo ciekawy jest ołtarz główny, rokokowy z 1780 roku. W polu środkowym znajduje się krucyfiks, po bokach figury Matki Boskiej Bolesnej i św. Jana Ewangelisty oraz św. Franciszka, św. Jana od Krzyża, w zwieńczeniu Boga Ojca i dwóch aniołów. Na ołtarzu dwa relikwiarze rokokowe św. Felicjana i św. Kandydy (owalne przy tabernakulum). Ołtarzy bocznych jest cztery: dwa lewe i dwa prawe.

W ołtarzu bocznym lewym (bliżej ołtarza głównego), w polu środkowym znajduje się św. Józef z Dzieciątkiem, na zasuwie św. Bonawentura, a w zwieńczeniu nierozpoznany zakonnik; a w ołtarzu bocznym lewym (bliżej nawy głównej), w polu środkowym umieszczona jest Matka Boska Nieustającej Pomocy, na zasuwie św. Tadeusz, w zwieńczeniu nierozpoznany zakonnik.

Oprócz tego są w kaplicy ławy rokokowe z około 1768 roku i konfesjonały z 1780 roku a na zewnątrz kaplicy jest  epitafium z czarnego marmuru Katarzyny z Witosławskich Działyńskiej, wojewodziny brzesko - kujawskiej, dobrodziejki konwentu. W nawie głównej znajduje się ambona z rzeźbami św. Bonawentury i puttów na baldachimie, nad wejściem do kaplicy - wspomniany już obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem Bartłomieja Strobla, a na ścianie bocznej po prawej stronie - epitafium mieszczki Barbary z Kowalkiewiczów Kawczyńskiej.

Ponadto w zakrystii znajdują się dwie wieloszufladowe komody rokokowe o ażurowych zwieńczeniach oraz wiążąca się z nimi boazeria. W skarbcu kościelnym przechowywany jest m.in. srebrny krzyż relikwiarzowy z relikwiami drzewa Krzyża Świętego, piękna monstrancja barokowa z XVIII wieku oraz zabytkowe kielichy mszalne.

Gruntownej restauracji świątyni dokonano w 1924 r. Odmalowano wtedy wnętrze kościoła według projektu Antoniego Procajłowicza.

Strona internetowa parafii

Książka adresowa Pakości 1903 (pdf) - opracowała Liliana Molenda

Pakość na starej pocztówce
Książka adresowa Pakości 1903

Księga adresowa przemysłu, handlu i rzemiosła zachodniej Polski 1925 (Pakość)

Księga adresowa przemysłu, handlu i rzemiosła zachodniej Polski 1925 (Wielkopolski, Pomorza, Śląska i w. m. Gdańska)
www.molendowie.euwww.molendowie.eu