Miejscowości i parafie -> Modrze, Strykowo, Stęszew i Dębno

 

 

 

MODRZE - niegdyś kasztelania i dziedzictwo książąt wielkopolskich. W drugiej połowie XIII wieku jego właścicielem był książę Przemysław I. W późniejszych czasach stanowiło ono królewszczyznę, należącą do starostwa kościańskiego. W 1246 Modrze było grodem. Dnia 9 stycznia 1265 roku zmarła tutaj Elżbieta, córka Henryka Pobożnego i księżniczka śląska, żona księcia wielkopolskiego Przemysława I. W 1380 r. kasztelanem był tu Przybysław, a w 1388 - Maciej z Jezierzyc i Paruszewa. Przed. 1458 r. Modrze było lokowane na prawach miejskich , jednak już ok. 1580 r. ponownie stało się wsią. W starych kronikach wyczytać można, że w roku 1771 dzierżawił dobra te Ignacy Twardowski, wojewoda kaliski. Po rozbiorze Polski stanowiło Modrze własność prywatną. Między innymi na początku XIX wieku właścicielką była Rozalia z Chłapowskich Engeströmowa, żona szwedzkiego dyplomaty i polityka, hrabiego Larsa (Wawrzyńca) von Engeströma. Zmuszona była sprzedać w 1826 r. majętność (dwór z folwarkiem) Danielowi Gottliebowi Baarthowi, niemieckiemu kupcowi i destylatorowi z Poznania. Jego syn rozbudował majątek. W 1907 r. majątek ten kupił od niego za wyjątkowo wysoką cenę Polak, Marcin Biedermann, poznański kupiec i przedsiębiorca, ratując go przed kolonizacją niemiecką. Ostatecznie zakupił posiadłość Związek Ziemian i utworzył spółkę z ograniczoną poręką „Modrze. Ostatnim właścicielem przed II wojną światową był Józef Hutten-Czapski z Kuchar koło Pleszewa.

 

 

Kościół, szkoła i pałac w Modrzu - pocztówka z początku XX w.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

W dawnych czasach istniał w Modrzu szpital przykościelny. Mówi o nim wizytacja z 1695 r.: „Szpital dla ubogich jest stawiany w mur pruski, inaczej w lepiankę, ma dwie wielkie izby ogrzewane i ośm komor; obecnie znajduje się w nim ośmiu ubogich. Uposażenie jego jest bardzo małe, tak iż ubodzy utrzymują się częścią z własnej pracy, częścią też z jałmużn ludzi dobroczynnych.”

Zabudowa wsi rozciągnięta jest wzdłuż osi kościół - pałac. W południowej części wsi znajduje się neorenesansowy, eklektyczny pałac, murowany i dość przestronny. Pochodzi z drugiej połowy XIX wieku (z około 1880 roku), a wybudowany został przez rodzinę Baarthów. Główny korpus dworu piętrowy, z wgłębnym portykiem, do niego dołączona jest parterowa przybudówka oraz trzykondygnacyjna, narożna wieża. Przy pałacu zachowane zabudowania folwarczne z gorzelnią z końca XIX w. Park krajobrazowy (pow. 2,3 ha) z I poł. XIX w. z pomnikowymi drzewami: platan, dwa wiązy, białodrzew, jesion i dwie wierzby. Pałac jest obecnie własnością prywatną. O starożytnym pochodzeniu Modrza świadczą wykopaliska; między innymi znaleziono tutaj całe cmentarzysko pogańskie. Po wybudowaniu linii kolejowej z Poznania do Grodziska Wielkopolskiego w 1905 r. Modrze utraciło znaczenie na rzecz Strykowa.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

STRYKOWO, dawniej Stryków, w XVII w. było własnością Korzbok Strykowskich (1669), później Skaławskich, by w końcu przejść w ręce niemieckiej rodziny von Treskow.

Pałac, a właściwie neogotycki zamek, został wybudowany w 1900 r. (data na fasadzie) dla Hansa von Treskowa, syna Ottona Zygmunta z Nieszawy koło Obornik. Składa się on z wielu elementów piętrowych i parterowych zwieńczonych schodkowym fryzem, a także w narożach wieżyczkami. W środkowej części wznosi się czterokondygnacyjna wieża zwieńczoną krenelażem. We wnętrzu bogate sztukaterie. Dziś zamek jest własnością prywatną. W jego okolicach do dzisiaj zachowały się pozostałości zabudowań folwarcznych, w tym czworaków. Pałac otacza park krajobrazowy o powierzchni 10,36 ha. Występuje tam lipa, klon, wierzba, topola, olsza, kasztanowiec, świerk i brzoza. Na terenie parku znajdują się dwa pomniki przyrody: 500-letnie dęby szypułkowe.

 

 

W drugiej połowie XIX w. wieś liczyła 33 domy i 268 mieszkańców (265 katolików, 3 protestantów). Jej obszar wynosił 271 ha, w tym 263 ha gruntów uprawnych. Natomiast dwór z Dębiną i folwarkiem Strykówkiem tworzył okręg dworski, mający 16 domów, 260 mieszkańców (201 katolików i 59 protestantów). Obszar całego folwarku dworskiego wynosił 1075 ha , w tym 664 ha gruntów uprawnych, 77 ha łąk i 119 ha lasów). We wsi była gorzelnia parowa i młyn. Specjalnością Strykowa był chów i tucz bydła.

Między Bukiem a Stęszewem leży niezwykle długie rynnowe Jezioro Strykowskie, ciągnące się na 8 km - jedno z większych jezior w Wielkopolsce. To obok niego leży Strykowo. Jest szczególnie cenione przez wędkarzy, których można tam spotkać o każdej porze roku, na każdym wolnym metrze niskiego brzegu. Wędkarze opowiadają o niezłym braniu leszcza i sandacza…

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

STĘSZEW należał w XIII wieku do znakomitej rodziny wielkopolskich Łodziów - Przedpełków herbu Radwan. Po nich posiadały miasto kolejno rodziny: Bnińscy, Myjomscy, Dębowscy, Gułtowscy, Pawłowscy, Manieccy, Szczanieccy, Bronisze i Radomiccy. Antoni, książę Jabłonowski, kasztelan krakowski, sprzedał Stęszew w 1799 r. księciu orańskiemu, późniejszemu królowi niderlandzkiemu, a więc przeszedł on w obce ręce. Niegdyś w Stęszewie istniał zamek, jeszcze w XVI w. Położony był na błotach, na wzgórzu, obwiedziony szeroką fosą, prawdopodobnie też murem. Prowadziła od niego grobla i most zwodzony do kościoła parafialnego.

W 1370 r. kasztelan międzyrzecki Przedpełko uzyskuje dla Stęszewa od króla Kazimierza Wielkiego przywilej lokacyjny i nadanie praw miejskich na prawie magdeburskim.

   Pole tekstowe: Zapewne to Przedpełkowie założyli kościół parafialny w Stęszewie w XIII w. Biskup poznański Andrzej Szymonowic wspomina o nim już w 1298 r. Do XV w. prawdopodobnie zbudowany był z drewna.
Gotycki kościół murowany został wzniesiony w II połowie XV w. przez Mikołaja ze Stęszewa, chorążego poznańskiego. On to wyjednał dla niego wyniesienie pod wezwaniem św. Trójcy na kolegiatę. Jednak z powodów finansowych ok. 1552 r. świątynia ta stała się ponownie zwykłym kościołem parafialnym. Ponieważ w 1695 r. jego stan przedstawiał wiele do życzenia, ówczesny dziedzic Stęszewa, Jan Radomicki, wojewoda inowrocławski i generał wielkopolski, w 1726 r. naprawił go jako tako i opasał cmentarz murem. W kilkadziesiąt lat później, w 1770 r. kościół znów zagroził upadkiem tak dalece, że ówczesna dziedziczka Stęszewa, Dorota z Broniszów Jabłonowska, w 1771 r. wzniosła go niemal od fundamentów na nowo. Postawiła po bokach kościoła dwie nowe kaplice, z których jedną przeznaczyła na zakrystię. Jednak zamiast biegłego architekta zatrudniła do budowy prostych murarzy, którzy usunęli piękne, ostrołukowe sklepienie, przez co kościół stracił strzelistą, gotycką bryłę. Usunięto też wtedy najstarsze nagrobki wewnątrz świątyni. Do dzisiaj zachował się w kościele nagrobek księżnej Doroty z 1773 r., w kształcie ołtarza z malowanym na płótnie jej popiersiem oraz nagrobek ojca księżnej, Piotra Bronisza, kasztelana kaliskiego, z wizerunkiem na blasze z 1719 r.
Przy kościele działało w 1670 r. bractwo różańcowe, a od XV do schyłku XVIII w. istniała szkoła parafialna.
Na zewnętrznym murze kościoła znajduje się tablica, upamiętniająca proboszcza tutejszego w latach 1866-1900, Wawrzyńca Chybickiego (ur. 04.08.1842 w Tarnówku, zm. 06.05.1900), a także inne epitafia.

Strona internetowa parafii 
Oprócz kościoła parafialnego istniały w Stęszewie jeszcze dwa inne kościółki.

Jednym z nich był drewniany kościółek, stojący w 1474 r. na ówczesnym przedmieściu miasta (przy drodze z rynku do Poznania), dawniej św. Ducha, a po odbudowaniu  w 1540 r. na nowo ze składek wiernych - pod wezwaniem św. Anny. W 1663 r. kościół stał spustoszony, bez drzwi i okien, później został prawdopodobnie odbudowany. W 1737 r. znów kaplica św. Anny groziła upadkiem. Stała jednak jeszcze do schyłku XVIII wieku, potem została rozebrana. Przy świątyni tej istniał niegdyś szpital dla ubogich obojga płci. W 1737 r. był on w opłakanym stanie, stał jeszcze do końca XVIII w. Potem proboszcz Kazimierz Gołecki, kanonik poznański, kazał go rozebrać (podobnie jak kościół św. Anny) i wystawił własnym sumptem nowy szpital.

Drugim był kościółek pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP na tzw. przedmieściu kościańskim. Miał go wystawić z drewna w 1638 r. miejscowy proboszcz Jan Glitowski, a wyposażył go ówczesny dziedzic Stęszewa, Stanisław Maniecki. Już wtedy znajdowała się tam łaskami słynąca figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Kościół został poświęcony ok. 1661 r. przez bp Kurskiego, sufragana poznańskiego. Kościółek ten, zupełnie spustoszony w okresie wojen napoleońskich, odbudował na nowo w 1823 r., również z drewna, ówczesny proboszcz ks. Walenty Grzeszkiewicz. W 1905 r. staraniem ks. proboszcza Stefana Suchowiaka zbudowana została nowa,  murowana już świątynia.

Kiedy w wieku XVIII probostwo obok kościoła parafialnego spłonęło, proboszczowie przenieśli się do plebanii kościółka pw. Niepokalanego Poczęcia NMP.

Dziś mieści się tam 100-letnie Sanktuarium Maryjne, kościółek znajduje się przy ul. Kościańskiej.

W 1800 r. znajdował się w Stęszewie browar miejski. Odbywało się tu siedem jarmarków w roku.

W XIX w. w skład klucza stęszewskiego wchodziły: Cieśle, Dębno, Krąplewo, Mirosławki, Stęszew, Tomice, Witobel i Zborowo.

Wieś Dębno składała się w 1580 r. z dwóch części, z których pierwsza należała częściowo do Zofii Dębińskiej i Stanisława Brodzkiego. W XIX w., podobnie jak Stęszew, należała do króla niderlandzkiego, był tam folwark dworski.

Dziś pośrodku stęszewskiego rynku wznosi się betonowy pomnik odsłonięty w 1970 r. w 600-lecie miasta, a poświęcony mieszkańcom walczącym w powstaniu wielkopolskim, pomordowanym przez hitlerowców i poległym na frontach II wojny światowej. Natomiast na budynku muzeum regionalnego mieszczącego się w podcieniowym domku przy Rynku 8 (najstarszym w mieście, jeszcze z XVIII w.) odsłonięto w 1978 r. metalową tablicę upamiętniającą fakt przechowywania w tym budynku zdobycznej broni powstańców wielkopolskich.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

źródła:

 

1. Józef Łukaszewicz Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej T. 1, Poznań, nakładem księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1858

2. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”  T. 1-15, Warszawa : nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914

3. Wielkopolscy Księża od XVIII do XX wieku - projekt Wielkopolskiego Towarzystwa Genealogicznego „Gniazdo”

4. E Callier „Powiat poznański pod względem dziejowym z zastosowaniem do topografii współczesnej  nakładem i czcionkami Dziennika Poznańskiego, Poznań, 1887

5. „Dwory polskie w Wielkiem Księstwie Poznańskiemnakładem I. Durczykiewicza w Czempiniu, Poznań, 1912, str. 24

6. Oskar Lange „Lokacja miast Wielkopolski właściwej; na prawie niemieckim w wiekach średnich (z mapą)” Pamiętnik historyczno-prawny, Lwów, 1925

 

Już w XIII wieku był tu parafialny kościół drewniany pod wezwaniem św. Idziego, wspomina o nim w 1298 r. biskup poznański, Andrzej Szymonowic. Po spłonięciu tegoż zbudowano w roku 1784 od fundamentów nowy, barokowy kościół murowany staraniem ówczesnego proboszcza, księdza Jerzego Chudzickiego, profesora szkoły akademickiej w Poznaniu. Przy kościele znajduje się nagrobek Antonelli z Zakrzewskich Potockiej, kasztelanowej rogozińskiej, zmarłej w 1815 r. Na zewnętrznych murach kościoła umieszczone zostały tablice, upamiętniające kolejnych proboszczów. Jan Lerski (ur.10.05.1792 w Opalenicy, zm. 24.04.1840 w Modrzu), był najpierw tutejszym wikarym, a w latach 1799-1840 proboszczem. Marcin Apolinarski (ur. 11.1811 r., zm. na tyfus 16.05.1858 r. w Modrzu), najpierw tutejszy wikary, w latach 1840-58 proboszcz. Karol Ofierzyński (ur. 1.11.1820 r., zm. 21.07.1869 w Modrzu), najpierw wikary, w latach 1858-69 proboszcz. Józef Amman (ur. 1819 r., zm. 24.07.1887), proboszcz od 1870 do 1887 r.

Kościół przebudowano w 1936 r. w stylu neobarokowym. Po starej świątyni pozostało prezbiterium, będące przedsionkiem obecnego, zabytkowy ołtarz, niegdyś główny, zestawiony z fragmentów ołtarza z I i II połowy XVIII w. Znajduje się on dziś w bocznej nawie kościoła. W kościele umieszczone są cenne dzieła, m.in.: „Wskrzeszenie Piotrowina”, kopia obrazu Szymona Czechowicza w ołtarzu gł. Kościoła pojezuickiego w Poznaniu z XVIII/XIX w., „Św. Piotr” dzieło z XVIII w., oraz relikwiarzyk św. Jakuba w stylu regencji z XVIII w. Główne wejście do kościoła było kiedyś naprzeciwko starego ołtarza. W nowym ołtarzu natomiast warto zwrócić uwagę na dwie barokowe rzeźby biskupów z XVIII w.

Przed kościołem rośnie stary, kilkusetletni kasztanowiec.

 

Strona internetowa parafii

Copyright © 2009-2017 by Liliana Molenda

Powrót do góry

Projekt i realizacja: Liliana Molenda

Kliknij, by otworzyć fotogalerię
Kościół parafialny św. Idziego w Modrzu
Kliknij, by otworzyć fotogalerię
Modrze
Kliknij, by otworzyć fotogalerię
Strykowo
Stęszew dzisiaj
Kliknij, by otworzyć fotogalerię
Dębno koło Stęszewa
Kliknij, by otworzyć fotogalerię
Stęszew na starej pocztówce
Modrze, Stęszew i okolice-stara mapa niemiecka

Mapa

Junikowo, Rudnicze, Plewiska…  |  Modrze, Strykowo, Stęszew, Dębno  |  Słupia, Sapowice i Jeziorki  |  Pakość